آسم یکی از بیماریهای شایع تنفسی در کودکان است که باعث التهاب و تنگ شدن متناوب راههای هوایی میشود.
علائم آسم ممکن است در بعضی کودکان گهگاهی و در برخی دیگر بهصورت مکرر دیده شود و شدت آن نیز در طول زمان تغییر کند.
سرفه، خسخس سینه در کودکان ، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه از مهمترین علائم آسم در کودکان هستند.
با این حال، همه کودکان مبتلا لزوماً تمام این نشانهها را ندارند و گاهی سرفه، بهخصوص سرفههای مکرر شبانه، میتواند یکی از نشانههای اصلی باشد.
نکته مهم این است که وجود یک علامت بهتنهایی به معنی ابتلای کودک به آسم نیست.
الگوی علائم، زمان بروز آنها، عوامل تحریککننده و در صورت امکان نتایج بررسی عملکرد ریه باید توسط پزشک ارزیابی شود.
مهمترین علائم آسم در کودکان
سرفه مکرر
سرفه یکی از شایعترین علائم آسم در کودکان است.
سرفه مرتبط با آسم ممکن است بهصورت مکرر تکرار شود و در بعضی کودکان شبها یا صبح زود بیشتر باشد.
گاهی کودک هیچ علامت واضح دیگری مانند خسخس ندارد و سرفه علامت غالب است.
به همین دلیل، سرفههای مکرر یا غیرمعمول، بهخصوص اگر بدون علت مشخص ادامه داشته باشند یا با فعالیت و سرماخوردگی تشدید شوند، بهتر است توسط پزشک بررسی شوند.
البته هر سرفهای به معنی آسم نیست. عفونتهای ویروسی، آلرژی، ترشحات پشت حلق و بیماریهای دیگر نیز میتوانند باعث سرفه در کودکان شوند.
خسخس سینه
خسخس صدایی سوتمانند است که معمولاً هنگام عبور هوا از راههای هوایی تنگشده شنیده میشود.
خسخس مکرر، بهخصوص اگر همراه با سرفه، تنگی نفس یا الگوی مشخصی از تشدید علائم باشد، میتواند یکی از نشانههای آسم باشد.
با این حال، خسخس در کودکان همیشه به معنی آسم نیست و ممکن است در برخی عفونتهای تنفسی نیز ایجاد شود.
بنابراین علت خسخس باید با توجه به سن کودک، سابقه بیماری و سایر علائم مشخص شود.
تنگی نفس
کودک مبتلا به آسم ممکن است احساس کند به اندازه کافی نمیتواند نفس بکشد یا برای نفس کشیدن مجبور به تلاش بیشتری است.
در کودکان کمسن، ممکن است این علامت به شکل بیقراری، کاهش فعالیت، توقف مکرر هنگام بازی یا ناتوانی در انجام فعالیتهای معمول خودش را نشان دهد.
تنگی نفس شدید یا ناگهانی، بهخصوص اگر با علائم دیگری مانند کبودی لبها، اختلال هوشیاری یا ناتوانی در صحبت کردن همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
احساس فشار یا سنگینی قفسه سینه
برخی کودکان ممکن است بهجای توصیف «تنگی نفس»، احساس فشار، سنگینی یا ناراحتی در قفسه سینه را بیان کنند.
کودکان کمسنتر ممکن است نتوانند این احساس را بهدرستی توضیح دهند.
بنابراین والدین باید به تغییر الگوی تنفس، کاهش فعالیت یا شکایت کودک از ناراحتی هنگام دویدن و بازی نیز توجه کنند.
علائم آسم در کودکان چه زمانی بیشتر میشوند؟
یکی از ویژگیهای مهم آسم این است که علائم در تمام ساعات شبانهروز ثابت نیستند و ممکن است در شرایط خاص شدت بیشتری پیدا کنند.
علائم آسم در شب و صبح زود
سرفه، خسخس یا تنگی نفس شبانه میتواند یکی از نشانههایی باشد که در ارزیابی آسم اهمیت دارد.
اگر کودک بهطور مکرر به دلیل سرفه یا مشکل تنفسی از خواب بیدار میشود، این موضوع باید با پزشک مطرح شود.
علائم هنگام ورزش و فعالیت
برخی کودکان در زمان دویدن، بازی یا فعالیت ورزشی دچار سرفه، خسخس یا تنگی نفس میشوند.
ممکن است کودک به دلیل این علائم از فعالیت بدنی اجتناب کند یا نسبت به همسالان خود زودتر خسته شود.
البته تنگی نفس هنگام ورزش همیشه به معنی آسم نیست و علت آن باید بررسی شود.
علائم هنگام سرماخوردگی یا عفونت تنفسی
عفونتهای ویروسی تنفسی میتوانند علائم آسم را در بعضی کودکان تحریک یا تشدید کنند.
اگر کودک در زمان سرماخوردگی بهطور مکرر دچار سرفه شدید، خسخس یا تنگی نفس میشود، بهتر است این الگو در ارزیابی پزشکی مورد توجه قرار گیرد.
علائم پس از تماس با محرکها و آلرژنها
در برخی کودکان، تماس با عواملی مانند دود سیگار، آلودگی هوا، گردوغبار، حیوانات خانگی یا برخی مواد حساسیتزا میتواند علائم تنفسی را تشدید کند.
شناخت محرکهای اختصاصی کودک میتواند در کنترل علائم و کاهش دفعات تشدید بیماری کمککننده باشد.
آیا سرفه بدون خسخس میتواند نشانه آسم باشد؟
بله. در بعضی کودکان، سرفه ممکن است علامت غالب یا حتی تنها علامت تنفسی باشد.
به همین دلیل، نبود خسخس بهتنهایی نمیتواند آسم را رد کند.
در مقابل، وجود سرفه نیز بهتنهایی برای تشخیص آسم کافی نیست.
پزشک برای تشخیص، الگوی سرفه و سایر علائم، مدت و زمان بروز آنها، عوامل تحریککننده، سابقه خانوادگی و در صورت مناسب بودن سن کودک، نتایج تستهای عملکرد ریه را بررسی میکند.
علائم آسم در نوزادان و کودکان کمسن چگونه است؟
تشخیص آسم در کودکان کمسن میتواند دشوارتر باشد؛ زیرا کودک ممکن است نتواند احساس تنگی نفس یا فشار قفسه سینه را توضیح دهد.
در این گروه سنی، والدین باید به نشانههایی مانند:
- سرفههای تکرارشونده
- خسخس مکرر
- تنفس دشوار
- تشدید علائم هنگام سرماخوردگی
- بیدار شدن شبانه به دلیل سرفه
- کاهش تحمل فعالیت متناسب با سن کودک
توجه داشته باشند.
با این حال، بسیاری از علائم تنفسی در کودکان کمسن میتوانند علل مختلفی داشته باشند و هر خسخس یا سرفهای به معنی آسم نیست. تشخیص باید توسط پزشک و با توجه به شرایط کودک انجام شود.
تفاوت علائم آسم و سرماخوردگی در کودکان چیست؟
سرماخوردگی و آسم میتوانند علائم مشترکی مانند سرفه و مشکلات تنفسی ایجاد کنند و به همین دلیل گاهی تشخیص آنها برای والدین دشوار است.
در سرماخوردگی معمولاً علائمی مانند آبریزش بینی، گرفتگی بینی، گلودرد و تب نیز ممکن است دیده شود؛ در حالی که در آسم، سرفه، خسخس یا تنگی نفس میتواند بهصورت تکرارشونده و در شرایط مختلف مانند شب، فعالیت یا تماس با محرکها ظاهر شود.
البته این تفاوتها قطعی نیستند و کودک مبتلا به آسم نیز ممکن است همزمان دچار عفونت تنفسی شود.
بنابراین اگر هر بار که کودک سرما میخورد، سرفه طولانی، خسخس یا تنگی نفس شدید پیدا میکند، بهتر است این الگو توسط متخصص بررسی شود.
علائم حمله آسم در کودکان چیست؟
تشدید قابل توجه علائم آسم میتواند به شکل یک حمله یا تشدید حاد بیماری ظاهر شود.
علائم ممکن است شامل افزایش سرفه، خسخس، تنگی نفس، تنفس سریعتر از معمول و دشواری در انجام فعالیتهای معمول باشد.
در موارد شدید، کودک ممکن است برای نفس کشیدن دچار تلاش واضح شود، نتواند بهراحتی صحبت کند یا وضعیت عمومی او بهطور محسوسی تغییر کند.
در چنین شرایطی، نباید منتظر برطرف شدن خودبهخودی علائم ماند و کودک باید مطابق برنامه درمانی تجویزشده توسط پزشک و در صورت شدید بودن علائم، با فوریت پزشکی ارزیابی شود.
چه علائمی در کودک مبتلا به آسم خطرناک است؟
برخی نشانهها میتوانند بیانگر شدت قابل توجه مشکل تنفسی باشند و نیاز به ارزیابی فوری دارند.
از جمله:
- تنفس بسیار دشوار یا سریع
- فرورفتگی واضح قفسه سینه هنگام نفس کشیدن
- ناتوانی کودک در صحبت کردن یا گریه کردن به دلیل تنگی نفس
- کبودی لبها یا صورت
- بیحالی شدید یا کاهش سطح هوشیاری
- بدتر شدن سریع علائم
- پاسخ ندادن مناسب به داروی نجات طبق برنامه پزشک
در صورت مشاهده علائم شدید تنفسی، نباید تشخیص آسم را صرفاً بر اساس علائم خانگی قطعی دانست و باید از خدمات پزشکی فوری کمک گرفت.
آسم در کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص آسم فقط با مشاهده یک علامت مانند سرفه یا خسخس انجام نمیشود.
پزشک ابتدا درباره الگوی علائم، زمان بروز آنها، عوامل تحریککننده، سابقه بیماریهای تنفسی و آلرژی و سابقه خانوادگی سؤال میکند و کودک را معاینه میکند.
در کودکان بزرگتر، در صورت امکان ممکن است اسپیرومتری و سایر تستهای عملکرد ریه برای بررسی الگوی انسداد و تغییرپذیری جریان هوا انجام شود.
در کودکان کمسن، انجام و تفسیر برخی تستهای عملکرد ریه دشوارتر است و پزشک بیشتر بر شرح حال، معاینه و الگوی علائم تکیه میکند.
بنابراین تشخیص نهایی باید توسط پزشک و بر اساس مجموعهای از شواهد انجام شود.
چه زمانی برای علائم آسم کودک باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کودک بهطور مکرر دچار سرفه، خسخس یا تنگی نفس میشود، بهخصوص اگر علائم شبها، هنگام ورزش یا در زمان سرماخوردگی تکرار شوند، بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
اگر کودک به دلیل مشکلات تنفسی از فعالیتهای معمول خود اجتناب میکند یا علائم او بهطور مکرر عود میکنند، بررسی تخصصی میتواند به شناسایی علت و انتخاب روش مناسب کنترل علائم کمک کند.
در مقابل، تنگی نفس شدید، کبودی، کاهش هوشیاری یا ناتوانی در صحبت کردن به دلیل مشکل تنفسی از علائم هشدار هستند و نیاز به ارزیابی فوری دارند.
سوالات متداول درباره علائم آسم در کودکان
آیا سرفه شبانه کودک میتواند نشانه آسم باشد؟
بله. سرفهای که بهصورت مکرر در شب یا صبح زود اتفاق میافتد میتواند یکی از نشانههای آسم باشد، اما علتهای دیگری نیز برای سرفه شبانه وجود دارد و تشخیص نیازمند بررسی پزشکی است.
آیا خس خس سینه همیشه نشانه آسم است؟
خیر. خسخس میتواند در بیماریهای مختلف تنفسی، بهخصوص برخی عفونتهای ویروسی، دیده شود.
تکرار خسخس و الگوی همراه آن در تشخیص اهمیت دارد.
آیا کودک بدون خس خس هم میتواند آسم داشته باشد؟
بله. بعضی کودکان ممکن است بیشتر با سرفه یا سایر علائم تنفسی مراجعه کنند و خسخس واضح نداشته باشند.
آیا آسم باعث تنگی نفس هنگام ورزش میشود؟
ممکن است. در برخی کودکان، ورزش یا فعالیت شدید میتواند علائم آسم را تحریک کند.
البته هر تنگی نفس هنگام ورزش به معنی آسم نیست و باید علت آن بررسی شود.
از کجا بفهمیم سرفه کودک ناشی از آسم است؟
صرفاً از روی سرفه نمیتوان علت را مشخص کرد.
زمان و تکرار سرفه، ارتباط آن با شب، ورزش، سرماخوردگی یا محرکها و سایر علائم باید بررسی شود.
آیا آسم کودکان قابل کنترل است؟
در بسیاری از کودکان میتوان علائم آسم را با تشخیص صحیح، شناسایی محرکها و برنامه درمانی مناسب کنترل کرد. نوع درمان آسم کودکان باید متناسب با شرایط هر کودک توسط پزشک تعیین شود.
چه زمانی تنگی نفس کودک خطرناک است؟
اگر تنگی نفس شدید باشد، کودک نتواند بهراحتی صحبت یا گریه کند، لبها یا صورت او کبود شود، بسیار بیحال شود یا وضعیت تنفسی او سریعاً بدتر شود، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
تشخیص و پیگیری آسم کودکان توسط دکتر محدثه مهدوی
دکتر محدثه مهدوی، فوق تخصص آسم و آلرژی و نقائص ایمنی در کودکان و بزرگسالان و متخصص کودکان، در ارزیابی بیماریهای تنفسی و آلرژیک کودکان فعالیت دارد.
اگر کودک شما دچار سرفههای مکرر، خسخس سینه، تنگی نفس، علائم شبانه یا تشدید مشکلات تنفسی هنگام ورزش و سرماخوردگی میشود، تشخیص علت علائم اهمیت زیادی دارد.
هر سرفه یا خسخسی به معنی آسم نیست و تشخیص صحیح باید بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز تستهای تکمیلی انجام شود.
ارزیابی تخصصی میتواند به تشخیص دقیقتر علت علائم و انتخاب برنامه مناسب برای کنترل بیماری کمک کند.
