آلرژی در کودکان میتواند با علائمی مانند عطسه، آبریزش و گرفتگی بینی، خارش چشم، سرفه، خسخس سینه، بثورات پوستی یا واکنش به برخی مواد غذایی ظاهر شود.
شدت و نوع این علائم در هر کودک متفاوت است و به همین دلیل درمان آلرژی کودکان نیز برای همه یکسان نیست.
درمان مؤثر معمولاً با شناسایی عامل حساسیتزا، کاهش تماس با آن و انتخاب درمان متناسب با نوع و شدت آلرژی انجام میشود.
در برخی کودکان دارو برای کنترل علائم کافی است و در بعضی موارد، بهخصوص آلرژیهای مداوم یا شدید، بررسیهای تخصصی و درمانهای پیشرفتهتر مانند ایمونوتراپی نیز ممکن است مطرح شود.
آلرژی در کودکان چیست و چرا ایجاد میشود؟
آلرژی زمانی اتفاق میافتد که سیستم ایمنی بدن نسبت به مادهای که معمولاً برای بیشتر افراد بیضرر است، واکنش بیش از حد نشان دهد.
این مواد میتوانند شامل گرده گیاهان، گردوغبار و مایت، شوره حیوانات، برخی مواد غذایی یا عوامل دیگر باشند.
آلرژی ممکن است در قسمتهای مختلف بدن ایجاد شود و بر اساس محل و نوع واکنش، علائم متفاوتی داشته باشد.
برای مثال، حساسیتهای محیطی بیشتر با علائم بینی و چشم همراه هستند، در حالی که آلرژی غذایی میتواند علائم پوستی، گوارشی یا در موارد شدید واکنش سیستمیک ایجاد کند.
بنابراین قبل از انتخاب روش درمان، مشخص کردن نوع آلرژی و عامل تحریککننده اهمیت زیادی دارد.
علائم آلرژی در کودکان چیست؟
علائم آلرژی به نوع حساسیت بستگی دارد.
برخی از شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- عطسههای مکرر
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- خارش بینی و چشم
- قرمزی و اشکریزش چشم
- سرفه یا خسخس سینه
- خارش و التهاب پوست
- کهیر
- تشدید اگزما
- علائم گوارشی پس از مصرف بعضی غذاها
علائم آلرژی ممکن است دائمی یا دورهای باشند و در بعضی کودکان در فصل خاصی از سال یا پس از تماس با یک ماده مشخص تشدید شوند.
اگر علائم بهطور مکرر تکرار میشوند یا خواب، مدرسه و فعالیت روزانه کودک را تحت تأثیر قرار میدهند، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
درمان آلرژی در کودکان چگونه انجام میشود؟
درمان آلرژی به نوع آلرژن، شدت علائم، سن کودک و وجود بیماریهای همراه بستگی دارد.
معمولاً پزشک ابتدا تلاش میکند عامل حساسیتزا را شناسایی کند و سپس بر اساس شرایط کودک، درمان مناسب را انتخاب میکند.
شناسایی و کاهش تماس با عامل حساسیتزا
یکی از پایههای درمان آلرژی، کاهش تماس کودک با مادهای است که باعث ایجاد واکنش میشود.
برای مثال، در صورت حساسیت به برخی آلرژنهای محیطی ممکن است اقداماتی مانند کاهش گردوغبار محیط، شستوشوی منظم ملحفهها و کاهش تماس با عوامل تحریککننده توصیه شود.
در آلرژی غذایی نیز حذف ماده غذایی حساسیتزا باید با دقت انجام شود و بهتر است بدون تشخیص و نظر پزشک، گروههای غذایی مختلف از رژیم کودک حذف نشوند.
منابع اطفال نیز بر پرهیز دقیق از ماده غذایی مسئول در آلرژی غذایی تأکید دارند.
درمان دارویی آلرژی کودکان
داروها معمولاً برای کنترل علائم آلرژی استفاده میشوند و انتخاب آنها به نوع علامت و شرایط کودک بستگی دارد.
ممکن است پزشک بر اساس نوع آلرژی از داروهایی مانند آنتیهیستامینها، اسپریهای بینی یا داروهای موضعی استفاده کند.
برخی از این داروها بدون نسخه نیز در دسترس هستند، اما مصرف آنها در کودکان باید متناسب با سن، وزن، بیماریهای زمینهای و نظر پزشک باشد.
آنتیهیستامینها
آنتیهیستامینها با کاهش اثر هیستامین میتوانند به کنترل برخی علائم مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش، اشکریزش و کهیر کمک کنند.
برخی آنتیهیستامینهای قدیمی ممکن است باعث خوابآلودگی شوند و انتخاب داروی مناسب برای کودک باید با توجه به سن و شرایط او انجام شود.
اسپریهای بینی
در کودکانی که دچار رینیت آلرژیک هستند، اسپریهای بینی میتوانند برای کنترل علائمی مانند گرفتگی و آبریزش بینی مورد استفاده قرار گیرند.
کورتیکواستروئیدهای داخل بینی از درمانهای مؤثر برای کنترل علائم آلرژی بینی هستند، اما نوع دارو و نحوه مصرف آن باید توسط پزشک تعیین شود.
درمان دارویی آلرژی پوستی
در آلرژیهای پوستی و بیماریهایی مانند اگزما، درمان میتواند شامل مراقبت مناسب از پوست و در صورت نیاز داروهای موضعی باشد.
انتخاب داروی موضعی باید بر اساس محل ضایعه، شدت التهاب و سن کودک انجام شود؛ زیرا استفاده نادرست یا طولانیمدت از برخی داروهای پوستی میتواند عوارض ایجاد کند.
ایمونوتراپی یا حساسیتزدایی
در برخی کودکان مبتلا به آلرژیهای مشخص و مداوم، پزشک ممکن است ایمونوتراپی آلرژن را در نظر بگیرد.
در این روش، سیستم ایمنی کودک بهصورت کنترلشده و طبق یک برنامه پزشکی در معرض آلرژن مشخص قرار میگیرد تا حساسیت بدن نسبت به آن کاهش پیدا کند.
ایمونوتراپی برای همه کودکان مناسب نیست و پیش از شروع آن باید آلرژن مرتبط با علائم بهدرستی شناسایی و شرایط کودک ارزیابی شود.
این روش در برخی کودکان مبتلا به رینیت آلرژیک و آسم آلرژیک میتواند یکی از گزینههای درمانی باشد.
درمان انواع آلرژی در کودکان
روش درمان بر اساس نوع آلرژی متفاوت است و نمیتوان برای همه کودکان یک نسخه درمانی یکسان در نظر گرفت.
درمان آلرژی بینی در کودکان
آلرژی بینی یا رینیت آلرژیک میتواند باعث عطسه، آبریزش، خارش و گرفتگی بینی شود.
کاهش تماس با آلرژن، شستوشوی بینی با محلول مناسب و در صورت نیاز داروهای ضدآلرژی یا اسپریهای بینی از روشهایی هستند که ممکن است بر اساس شرایط کودک مورد استفاده قرار گیرند.
اگر گرفتگی یا علائم بینی طولانیمدت باشند و خواب یا فعالیت روزانه کودک را مختل کنند، بهتر است علت آنها توسط پزشک بررسی شود.
درمان آلرژی پوستی و اگزما
آلرژی و بیماریهای پوستی مانند اگزما میتوانند باعث خشکی، خارش، قرمزی و التهاب پوست شوند.
مراقبت منظم از پوست، شناسایی عوامل تشدیدکننده و استفاده از داروهای موضعی در صورت نیاز، بخشهایی از درمان هستند.
درمان باید متناسب با شدت ضایعات و سن کودک باشد و از مصرف خودسرانه داروهای پوستی بهخصوص کورتیکواستروئیدها خودداری شود.
درمان آلرژی غذایی در کودکان
آلرژی غذایی نیازمند توجه ویژه است؛ زیرا واکنشها میتوانند از علائم خفیف پوستی تا واکنشهای شدید و سیستمیک متغیر باشند.
در صورت شناسایی ماده غذایی مسئول، معمولاً پرهیز دقیق از آن ماده بخش اصلی مدیریت بیماری است.
خانواده باید برچسب مواد غذایی را با دقت بررسی کنند و برنامه مشخصی برای مواجهه احتمالی با آلرژن داشته باشند.
در کودکانی که سابقه آنافیلاکسی دارند، پزشک ممکن است داروی اورژانسی مانند اپینفرین و برنامه اقدام اضطراری تجویز کند.
اپینفرین درمان اصلی آنافیلاکسی است و جایگزین کردن آنتیهیستامین بهجای آن در واکنش شدید صحیح نیست.
درمان آلرژیهای تنفسی در کودکان
برخی کودکان مبتلا به آلرژی ممکن است همزمان علائم تنفسی مانند سرفه، خسخس یا تنگی نفس داشته باشند.
در این شرایط، پزشک باید مشخص کند آیا علائم صرفاً ناشی از آلرژی هستند یا بیماریهایی مانند آسم آلرژیک نیز وجود دارد.
در صورت وجود آسم، درمان آسم باید بر اساس شدت و الگوی بیماری تنظیم شود و صرفاً مصرف داروی ضدحساسیت برای کنترل آن کافی نیست.
آیا برای درمان آلرژی کودک نیاز به تست آلرژی است؟
همه کودکان مبتلا به علائم آلرژی الزاماً به تست آلرژی نیاز ندارند.
پزشک ابتدا شرح حال و الگوی علائم کودک را بررسی میکند و در صورت نیاز برای شناسایی آلرژن مشخص، تستهای تشخیصی را درخواست میکند.
تست پوستی آلرژی
در تست پوستی، واکنش پوست کودک نسبت به آلرژنهای مشخص بررسی میشود.
این تست میتواند در برخی کودکان برای شناسایی حساسیت به آلرژنهای محیطی یا مواد مشخص کمککننده باشد.
نتیجه تست باید در کنار علائم و سابقه کودک تفسیر شود و مثبت شدن یک تست بهتنهایی همیشه به معنی وجود آلرژی بالینی نیست.
آزمایش خون آلرژی
در بعضی شرایط، پزشک ممکن است آزمایش خون برای بررسی IgE اختصاصی نسبت به آلرژنهای مشخص درخواست کند.
انتخاب بین تست پوستی و آزمایش خون به شرایط کودک، نوع علائم و نظر پزشک بستگی دارد.
آیا آلرژی کودکان با افزایش سن برطرف میشود؟
این موضوع به نوع آلرژی بستگی دارد.
برخی آلرژیهای دوران کودکی ممکن است با افزایش سن تغییر کنند یا شدت آنها کاهش پیدا کند، اما برخی دیگر میتوانند برای مدت طولانی ادامه داشته باشند.
به همین دلیل، نمیتوان صرفاً بر اساس سن کودک پیشبینی کرد که آلرژی چه زمانی برطرف میشود.
نوع آلرژی، شدت آن، سابقه خانوادگی و الگوی علائم در تصمیمگیری اهمیت دارند.
چه زمانی کودک مبتلا به آلرژی باید به فوق تخصص مراجعه کند؟
اگر علائم آلرژی کودک مکرر، شدید یا طولانیمدت هستند، بهتر است علت آنها بهصورت تخصصی بررسی شود.
مراجعه به فوق تخصص آسم و آلرژی بهخصوص در شرایط زیر اهمیت دارد:
- علائم آلرژی مرتب تکرار میشوند.
- درمانهای معمول کنترل مناسبی ایجاد نمیکنند.
- آلرژی خواب یا فعالیت روزانه کودک را مختل کرده است.
- کودک دچار خسخس یا تنگی نفس میشود.
- واکنش کودک پس از مصرف یک ماده غذایی تکرار میشود.
- اگزما یا کهیر بهطور مکرر عود میکند.
- نیاز به بررسی تخصصی و تست آلرژی وجود دارد.
- احتمال نیاز به ایمونوتراپی مطرح است.
در مواردی که علائم بینی مداوم هستند یا تشخیص آلرژی تاکنون توسط پزشک تأیید نشده است نیز ارزیابی پزشکی توصیه میشود.
علائم واکنش آلرژیک شدید در کودک چیست؟
برخی واکنشهای آلرژیک میتوانند بهسرعت شدید شوند و نیازمند اقدام اورژانسی باشند.
تورم زبان یا گلو، مشکل در تنفس، خسخس شدید، ضعف یا بیحالی قابل توجه، افت فشار و علائم متعدد در چند سیستم بدن میتوانند از نشانههای واکنش شدید باشند.
در صورت بروز آنافیلاکسی، اپینفرین درمان اصلی و فوری است و پس از آن باید خدمات اورژانسی دریافت شود.
درمان آلرژی در کودکان در آمل توسط دکتر محدثه مهدوی
اگر فرزند شما دچار علائم مکرر آلرژی، حساسیتهای پوستی، آلرژی بینی، واکنش به برخی مواد غذایی یا علائم تنفسی مرتبط با آلرژی است، تشخیص دقیق علت میتواند اولین قدم برای انتخاب درمان مناسب باشد.
دکتر محدثه مهدوی، فوق تخصص آسم، آلرژی و نقائص ایمنی در کودکان و بزرگسالان و متخصص کودکان، در زمینه ارزیابی و مدیریت بیماریهای آلرژیک کودکان فعالیت دارد.
در مراجعه برای درمان آلرژی کودکان در آمل، بررسی نوع علائم، سابقه کودک، عوامل تحریککننده و در صورت نیاز تستهای تشخیصی میتواند به انتخاب مسیر درمانی مناسب کمک کند.
هدف از درمان تنها کاهش موقت علائم نیست؛ بلکه باید تا حد امکان عامل محرک شناسایی، علائم کنترل و کیفیت زندگی کودک حفظ شود.
سوالات متداول درباره درمان آلرژی کودکان
بهترین دارو برای آلرژی کودکان چیست؟
یک داروی واحد برای همه کودکان وجود ندارد.
نوع دارو به نوع آلرژی، علامت غالب، سن کودک و شرایط پزشکی او بستگی دارد و باید توسط پزشک انتخاب شود.
آیا میتوان به کودک خودسرانه داروی ضدحساسیت داد؟
خیر. حتی داروهای بدون نسخه نیز میتوانند محدودیت سنی، تداخل دارویی یا عوارض داشته باشند.
بهتر است پیش از مصرف دارو برای کودک با پزشک یا داروساز مشورت شود.
آیا آلرژی بینی کودکان قابل درمان است؟
علائم رینیت آلرژیک در بسیاری از کودکان قابل کنترل است.
شناسایی آلرژن، کاهش تماس با محرکها و استفاده از درمان مناسب میتواند شدت و دفعات علائم را کاهش دهد.
آیا تست آلرژی برای همه کودکان لازم است؟
خیر. پزشک بر اساس شرح حال و علائم کودک تصمیم میگیرد که آیا انجام تست پوستی آلرژی یا آزمایش خون برای شناسایی آلرژن لازم است یا خیر.
آیا آلرژی غذایی کودک با دارو درمان میشود؟
در آلرژی غذایی، مهمترین بخش مدیریت معمولاً شناسایی و پرهیز از ماده غذایی مسئول است.
در واکنشهای شدید نیز برنامه اضطراری و داروی مناسب باید طبق نظر پزشک در دسترس باشد.
آیا واکسن آلرژی برای کودکان مناسب است؟
ایمونوتراپی یا حساسیتزدایی میتواند برای برخی کودکان مبتلا به آلرژیهای مشخص گزینه مناسبی باشد، اما برای همه کودکان کاربرد ندارد و باید پس از ارزیابی تخصصی و شناسایی آلرژن مرتبط تصمیمگیری شود.
چه زمانی آلرژی کودک خطرناک است؟
اگر کودک دچار مشکل تنفسی، تورم زبان یا گلو، ضعف شدید یا علائم سریع و گسترده پس از تماس با ماده حساسیتزا شود، احتمال واکنش آلرژیک شدید وجود دارد و باید فوراً اقدامات اورژانسی انجام شود.
