آلرژی چیست و چرا باعث بروز علائم میشود؟
آلرژی نوعی واکنش بیشازحد سیستم ایمنی بدن به موادی است که برای بیشتر افراد بیضرر هستند.
این مواد که آلرژن نامیده میشوند میتوانند شامل گرده گیاهان، گردوغبار، مایت، شوره حیوانات، برخی مواد غذایی، داروها و عوامل دیگر باشند.
وقتی بدن فرد حساس با یک آلرژن تماس پیدا میکند، مواد شیمیایی مختلفی از جمله هیستامین آزاد میشوند و در نتیجه علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش، کهیر یا در برخی افراد علائم تنفسی ایجاد میشود.
نوع و شدت علائم آلرژی به عامل حساسیتزا، محل درگیری و وضعیت سیستم ایمنی فرد بستگی دارد.
مهمترین علائم آلرژی چیست؟
آلرژی میتواند قسمتهای مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد. شایعترین علائم عبارتاند از:
- عطسههای مکرر
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- خارش بینی
- خارش، قرمزی و اشکریزش چشم
- سرفه
- خسخس سینه
- احساس تنگی نفس
- خارش و التهاب پوست
- کهیر
- تورم لبها یا صورت
- تهوع، استفراغ یا درد شکم در برخی آلرژیهای غذایی
البته وجود یکی از این علائم بهتنهایی لزوماً به معنی آلرژی نیست و تشخیص باید با توجه به زمان بروز علائم، عوامل محرک، سابقه فرد و در صورت نیاز آزمایشهای تشخیصی انجام شود.
علائم آلرژی در بینی چیست؟
آلرژی بینی یا رینیت آلرژیک یکی از شایعترین انواع آلرژی است.
نشانههای شایع آلرژی بینی
مهمترین علائم عبارتاند از:
- عطسههای مکرر، بهخصوص پشت سر هم
- آبریزش شفاف بینی
- گرفتگی بینی
- خارش بینی
- احساس ترشح پشت حلق
- کاهش حس بویایی در برخی افراد
گاهی علائم پس از تماس با گردوغبار، گرده گیاهان، حیوانات یا سایر آلرژنهای محیطی تشدید میشوند.
اگر گرفتگی و آبریزش بینی برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، تشخیص افتراقی آلرژی از عفونتهای تنفسی یا سایر مشکلات بینی اهمیت دارد.
علائم آلرژی در چشم چیست؟
آلرژی میتواند چشمها را نیز درگیر کند و باعث التهاب ملتحمه آلرژیک شود.
علائم چشمی آلرژی
این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خارش چشم
- قرمزی چشم
- اشکریزش
- سوزش چشم
- تورم اطراف چشم
- احساس وجود جسم خارجی در چشم
خارش شدید چشم یکی از علائمی است که میتواند به نفع آلرژی باشد؛ بهخصوص اگر همراه با عطسه و آبریزش بینی اتفاق بیفتد.
علائم آلرژی پوستی چیست؟
برخی واکنشهای آلرژیک روی پوست ظاهر میشوند و ممکن است به شکلهای مختلفی بروز کنند.
کهیر
کهیر معمولاً به صورت برجستگیهای قرمز یا صورتی همراه با خارش ظاهر میشود.
ضایعات میتوانند در قسمتهای مختلف بدن ایجاد شوند و اندازه آنها تغییر کند.
تورم پوست و بافتهای عمقی
گاهی واکنش آلرژیک باعث تورم لبها، پلکها، صورت یا سایر قسمتهای بدن میشود که به آن آنژیوادم گفته میشود.
اگر تورم زبان یا گلو همراه با مشکل تنفسی باشد، میتواند نشانه یک واکنش آلرژیک شدید باشد و نیاز به اقدام فوری دارد.
اگزما و حساسیت پوستی
خشکی، خارش و التهاب پوست نیز میتوانند در برخی بیماریهای آلرژیک و بهخصوص درماتیت آتوپیک دیده شوند.
با این حال، هر ضایعه پوستی الزاماً ناشی از آلرژی نیست و تشخیص علت دقیق آن اهمیت دارد.
علائم آلرژی تنفسی چیست؟
برخی آلرژیها میتوانند دستگاه تنفسی را درگیر کنند.
علائم تنفسی مرتبط با آلرژی
ممکن است فرد علائمی مانند موارد زیر داشته باشد:
- سرفه
- خسخس سینه
- احساس فشار در قفسه سینه
- تنگی نفس
- تشدید علائم پس از تماس با آلرژن
در کودکانی که سرفه یا خسخس مکرر دارند، باید احتمال بیماریهایی مانند آسم آلرژیک نیز بررسی شود؛ زیرا آلرژی و آسم میتوانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
علائم گوارشی آلرژی چیست؟
برخی واکنشهای آلرژیک، بهخصوص در ارتباط با مواد غذایی، میتوانند دستگاه گوارش را درگیر کنند.
علائم گوارشی احتمالی
این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تهوع
- استفراغ
- درد یا گرفتگی شکم
- اسهال
البته این علائم علل بسیار متنوعی دارند و صرفاً با مشاهده آنها نمیتوان آلرژی غذایی را تشخیص داد.
علائم انواع مختلف آلرژی چیست؟
علائم آلرژی بر اساس عامل ایجادکننده میتوانند متفاوت باشند.
علائم آلرژی فصلی
آلرژی فصلی معمولاً در زمانهایی که میزان گرده گیاهان در محیط افزایش پیدا میکند، تشدید میشود.
علائم رایج آن شامل:
- عطسه
- آبریزش بینی
- گرفتگی بینی
- خارش بینی
- خارش و اشکریزش چشم
است.
علائم آلرژی غذایی
آلرژی غذایی ممکن است مدت کوتاهی پس از مصرف ماده غذایی حساسیتزا با علائمی مانند:
- کهیر
- خارش
- تورم لب یا صورت
- استفراغ
- درد شکم
- خسخس یا مشکل تنفسی
ظاهر شود.
در برخی موارد واکنش غذایی میتواند شدید باشد و به آنافیلاکسی منجر شود.
علائم آلرژی دارویی
واکنش به دارو میتواند به شکلهای مختلفی بروز کند؛ از جمله:
- بثورات پوستی
- خارش
- کهیر
- تورم
- مشکلات تنفسی
البته هر عارضهای که پس از مصرف دارو ایجاد شود الزاماً به معنی آلرژی دارویی نیست و تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد.
علائم آلرژی به حیوانات و گردوغبار
آلرژنهای موجود در گردوغبار، مایت و حیوانات خانگی میتوانند باعث ایجاد یا تشدید علائم بینی و چشم شوند.
عطسه، آبریزش بینی، گرفتگی بینی، خارش چشم و سرفه از علائم شایع هستند.
علائم آلرژی در کودکان چیست؟
آلرژی در کودکان میتواند با علائمی مشابه بزرگسالان ظاهر شود، اما گاهی کودک نمیتواند احساس خود را بهدرستی بیان کند.
علائم آلرژی بینی در کودکان
کودک ممکن است:
- مرتب عطسه کند.
- بینی خود را زیاد بمالد.
- دچار آبریزش یا گرفتگی بینی باشد.
- به دلیل گرفتگی بینی با دهان نفس بکشد.
- شبها خواب راحتی نداشته باشد.
علائم آلرژی پوستی در کودکان
خارش، خشکی پوست، قرمزی، التهاب، کهیر و عود مکرر ضایعات پوستی میتوانند از نشانههای بیماریهای آلرژیک باشند.
علائم آلرژی غذایی در کودکان
در صورت حساسیت غذایی، ممکن است علائم پوستی، گوارشی یا تنفسی پس از مصرف یک ماده غذایی ایجاد شوند.
اگر یک علامت بهطور مکرر پس از مصرف یک غذای مشخص اتفاق میافتد، بهتر است کودک برای درمان آلرژی در کودکان توسط پزشک متخصص ارزیابی شود و ماده غذایی بدون تشخیص پزشکی از رژیم غذایی حذف نشود.
تفاوت علائم آلرژی و سرماخوردگی چیست؟
آلرژی و سرماخوردگی میتوانند علائم مشابهی داشته باشند و گاهی تشخیص آنها دشوار است.
|
ویژگی |
آلرژی |
سرماخوردگی |
|
عطسه |
شایع |
شایع |
|
آبریزش بینی |
معمولاً شفاف |
معمولاً ابتدا شفاف و سپس ممکن است غلیظتر شود |
|
خارش بینی و چشم |
شایعتر |
کمتر شایع |
|
تب |
معمولاً ندارد |
ممکن است وجود داشته باشد |
|
بدندرد |
معمولاً ندارد |
ممکن است وجود داشته باشد |
|
مدت علائم |
ممکن است طولانی یا تکرارشونده باشد |
معمولاً محدودتر است |
|
ارتباط با فصل یا آلرژن |
معمولاً وجود دارد |
ندارد |
با این حال، این جدول جایگزین تشخیص پزشکی نیست و در صورت تداوم علائم یا وجود نشانههای غیرمعمول، باید علت بررسی شود.
تفاوت علائم آلرژی و آسم چیست؟
آلرژی بیشتر میتواند با علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش و علائم پوستی همراه باشد.
در مقابل، آسم بیشتر با علائم راههای هوایی مانند سرفه، خسخس، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه شناخته میشود.
البته این دو بیماری میتوانند با هم ارتباط داشته باشند و در برخی افراد و کودکان آلرژنها باعث تحریک علائم آسم در کودکان شوند.
اگر کودک یا بزرگسال دچار سرفه و خسخس مکرر، بهخصوص هنگام مواجهه با آلرژنها، ورزش یا در طول شب میشود، ارزیابی تخصصی اهمیت دارد.
علائم آلرژی شدید و آنافیلاکسی چیست؟
بیشتر واکنشهای آلرژیک خفیف هستند، اما در موارد نادر ممکن است واکنش شدید و تهدیدکننده زندگی یعنی آنافیلاکسی رخ دهد.
علائم هشدار آنافیلاکسی
نشانههایی مانند:
- مشکل یا دشواری تنفس
- تورم زبان یا گلو
- احساس خفگی
- خسخس شدید
- سرگیجه یا ضعف شدید
- کاهش سطح هوشیاری
- کهیر گسترده همراه با علائم تنفسی یا قلبی
- استفراغ شدید همراه با سایر علائم واکنش شدید
میتوانند نشانه واکنش شدید باشند.
در صورت بروز آنافیلاکسی، این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و نباید منتظر برطرف شدن خودبهخودی علائم ماند.
چه زمانی برای علائم آلرژی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم آلرژی مکرر یا طولانیمدت هستند، بهتر است علت آنها مشخص شود.
مراجعه به پزشک یا فوق تخصص آسم و آلرژی بهخصوص در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- علائم مرتب تکرار میشوند.
- آلرژی خواب یا فعالیت روزانه را مختل کرده است.
- داروهای معمول تأثیر کافی ندارند.
- کودک دچار سرفه یا خسخس مکرر است.
- واکنش پس از مصرف یک ماده غذایی تکرار میشود.
- کهیر یا تورم بهطور مکرر ایجاد میشود.
- علائم با یک فصل یا محیط خاص ارتباط دارند.
- احتمال آلرژی شدید وجود دارد.
- علت علائم مشخص نیست.
تشخیص علت علائم آلرژی چگونه انجام میشود؟
تشخیص آلرژی تنها بر اساس یک علامت یا نتیجه آزمایش انجام نمیشود. پزشک ابتدا درباره علائم، زمان شروع آنها، عوامل محرک، سابقه بیماری و سابقه خانوادگی سؤال میکند.
در صورت نیاز، ممکن است تستهای تشخیصی مانند تست آلرژی و یا تست ریه نیز درخواست شوند.
تست پوستی آلرژی
در تست پوستی، واکنش بدن نسبت به آلرژنهای مشخص بررسی میشود.
این روش در شرایط مناسب میتواند به شناسایی آلرژنهای مسئول علائم کمک کند، اما نتیجه آن باید در کنار شرح حال و علائم بیمار تفسیر شود.
آزمایش خون آلرژی
در برخی افراد، آزمایش خون برای بررسی IgE اختصاصی نسبت به آلرژنهای مشخص انجام میشود.
اینکه کدام تست برای فرد مناسبتر است، به نوع علائم و تشخیص احتمالی پزشک بستگی دارد.
بررسی و تشخیص آلرژی توسط دکتر محدثه مهدوی
اگر علائم آلرژی بهطور مکرر در کودک یا بزرگسال ایجاد میشوند، شناسایی عامل اصلی میتواند به انتخاب درمان مناسب و کنترل بهتر بیماری کمک کند.
دکتر محدثه مهدوی، فوق تخصص آسم، آلرژی و نقائص ایمنی در کودکان و بزرگسالان و متخصص کودکان، در زمینه بررسی بیماریهای آلرژیک و تنفسی فعالیت دارد.
در ارزیابی بیمار، نوع علائم، زمان بروز آنها، عوامل محرک و در صورت نیاز نتایج تستهای تشخیصی مورد توجه قرار میگیرد تا مشخص شود علائم ناشی از آلرژی هستند یا بیماری دیگری مانند سرماخوردگی، آسم یا سایر مشکلات تنفسی و پوستی.
هدف از ارزیابی دقیق، تنها کنترل یک علامت نیست؛ بلکه باید تا حد امکان عامل محرک شناسایی و برنامه مناسب برای کنترل علائم و پیشگیری از تشدید بیماری تعیین شود.
سوالات متداول درباره علائم آلرژی
آیا آلرژی میتواند باعث سرفه شود؟
بله. برخی آلرژیها میتوانند باعث سرفه شوند و در بعضی افراد آلرژنها علائم آسم را نیز تحریک میکنند.
اگر سرفه مکرر یا همراه با خسخس و تنگی نفس باشد، بررسی تخصصی ضروریتر است.
آیا آبریزش بینی همیشه نشانه آلرژی است؟
خیر. آبریزش بینی میتواند در سرماخوردگی، عفونتهای تنفسی و برخی مشکلات دیگر نیز دیده شود.
همراهی آبریزش با عطسههای مکرر و خارش بینی یا چشم میتواند احتمال رینیت آلرژیک را بیشتر کند.
آیا آلرژی باعث تنگی نفس میشود؟
در برخی افراد واکنش آلرژیک شدید میتواند باعث مشکل تنفسی شود.
همچنین آلرژنها ممکن است علائم آسم را تحریک کنند. تنگی نفس شدید یا ناگهانی، بهخصوص همراه با تورم زبان یا گلو، نیازمند اقدام فوری است.
از کجا بفهمیم سرفه کودک ناشی از آلرژی است؟
سرفه کودک علل مختلفی دارد.
اگر سرفه بهطور مکرر در شرایط خاص، فصل مشخص، هنگام تماس با آلرژن یا همراه با علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی یا خسخس ایجاد شود، احتمال ارتباط با آلرژی یا آسم باید توسط پزشک بررسی شود.
آیا علائم آلرژی در شب بیشتر میشود؟
در برخی افراد علائم آلرژی مانند گرفتگی بینی یا سرفه ممکن است شبها آزاردهندهتر شوند.
عوامل محیطی اتاق خواب و همچنین بیماریهای همراه میتوانند در این موضوع نقش داشته باشند.
چه علائمی از آلرژی خطرناک است؟
مشکل در تنفس، تورم زبان یا گلو، احساس خفگی، ضعف شدید، کاهش سطح هوشیاری یا بروز سریع علائم متعدد پس از تماس با ماده حساسیتزا میتواند نشانه واکنش شدید و آنافیلاکسی باشد و نیازمند اقدام اورژانسی است.
