آلرژی چشمی زمانی ایجاد می شود که سیستم ایمنی نسبت به موادی که معمولا برای بدن بی ضرر هستند، مانند گرده گیاهان، گرد و غبار، شوره حیوانات یا برخی مواد آرایشی واکنش نشان دهد.
مهم ترین نشانه این مشکل، خارش چشم است که معمولا با قرمزی، اشک ریزش، سوزش و تورم پلک ها همراه می شود.
آلرژی چشمی اغلب هر دو چشم را درگیر می کند و برخلاف بسیاری از عفونت های چشمی، خارش در آن علامت برجسته ای است.
در عفونت های چشمی ممکن است ترشحات غلیظ، چسبندگی پلک ها و علائم دیگری نیز دیده شود.
اولین اقدام برای کنترل آلرژی، شناسایی و کاهش تماس با عامل حساسیت زا است. استفاده از کمپرس سرد می تواند به کاهش خارش و تورم کمک کند.
همچنین اشک مصنوعی یا قطره های روان کننده می توانند با شست وشوی سطح چشم، بخشی از مواد حساسیت زا را از چشم دور کرده و ناراحتی را کاهش دهند.
اگر علائم شدید یا مکرر باشند، پزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار از قطره های آنتی هیستامین یا سایر داروهای ضدحساسیت استفاده کند.
در موارد خاص، داروهای ضدالتهاب از جمله کورتیکواستروئیدهای چشمی نیز ممکن است تجویز شوند، اما مصرف خودسرانه آنها توصیه نمی شود.
استفاده نامناسب یا طولانی مدت از قطره های کورتونی می تواند با افزایش فشار داخل چشم و افزایش خطر آب سیاه همراه باشد.
همچنین مالیدن چشم ها می تواند التهاب را تشدید کند و در موارد مزمن به سطح قرنیه آسیب برساند.
در کودکان، مالیدن مکرر چشم، پلک زدن زیاد و شکایت از خارش می تواند از نشانه های اولیه آلرژی چشمی باشد و توجه به این علائم به تشخیص و کنترل زودتر مشکل کمک می کند.
واکنش سیستم ایمنی در آلرژی چشم چگونه رخ میدهد؟
بعد از ورود ماده آلرژن به داخل چشم سیستم ایمنی آن را یک عامل خطرناک تشخیص می دهد و بلافاصله واکنش های لازم صورت می پذیرد.
زمانی که سلول های ایمنی خاص در ملتحمه فعال میشوند به مرور زمان متوجه میشوید که پوشش نازک روی سفیدی چشم و داخل چشم ها کمی ملتهب میشود.
با آزاد کردن هیستامین واکنش هایی مثل قرمزی چشم، ورم و پف پلک اتفاق می افتد.
سیستم ایمنی بدن باعث تحریک پایانه های عصبی و تحریک غدد اشکی میشود که علاوه بر افزایش مقدار اشک، خارش یا سوزش را هم تجربه خواهید کرد.
چه تفاوتی بین آلرژی چشمی و عفونت چشمی وجود دارد؟
مهمترین تفاوت این نوع آسیب ها علت بروز آنهاست.
معمولا آلرژی چشم بر اثر واکنش سیستم ایمنی به آلرژن ها اتفاق می افتد در حالی که عفونت چشمی منشا ویروسی، باکتریایی یا قارچی دارد.
تفاوت دیگر آلرژی چشمی با عفونت این است که معمولا در آلرژی هر دو چشم درگیر میشوند اما در عفونت اغلب یک چشم دچار مشکل خواهد شد.
انواع آلرژی چشمی
آلرژی چشمی انواع مختلفی دارد که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
آلرژی فصلی (التهاب ملتحمه بهاری)
آلرژی فصلی معمولا در فصل بهار و تابستان شیوع پیدا می کند که به دلیل وجود گرده درختان، گیاهان و چمن ها این اتفاق رخ می دهد.
آلرژی چشمی فصلی باعث خارش شدید چشم، قرمزی و ریزش اشک میشود که اغلب در هر دو چشم رخ می دهد و باعث عطسه و آبریزش بینی نیز خواهد شد.
آلرژی دائمی (التهاب مزمن ناشی از مواد حساسیتزا)
برخی از افراد به علت مواجهه با گرد و غبار خانگی، موی حیوانات یا انواع کپک دچار آلرژی دائمی یا مزمن چشم میشوند.
معمولا علائم این آلرژی خفیف تر است اما برای مدت طولانی ادامه پیدا می کند و افراد درگیر خارش، سوزش یا خشکی چشم هستند.
آلرژی ناشی از لنز تماسی
برخی از افراد با استفاده از انواع لنز دچار واکنش های آلرژی چشم میشوند.
بر اثر تجمع پروتئین ها بر روی لنز یا حساسیت چشم به محلول های شستشو دهنده ی لنز این تغییرات اتفاق می افتد.
آلرژی آتوپیک (در افراد با زمینه آلرژی عمومی)
این نوع آلرژی معمولا شدید و مزمن است که علت آن می تواند اگزما یا آسم باشد.
از ویژگی های این آلرژی چشمی باید به خارش شدید، قرمزی و ترشحات غلیظ اشاره کرد که در رده های سنی نوجوان و بزرگسال شایع تر است.
علائم و نشانههای آلرژی چشمی
زمانی که آلرژی چشمی اتفاق می افتد افراد علائم خاصی را تجربه می کنند که شایع ترین آنها به شرح زیر است:
- خارش شدید چشم
- قرمزی چشم
- تورم پلک ها
- حساسیت شدید به نور
- خستگی چشم
- سنگینی پلک
- سوزش چشم
- حس وجود جسم خارجی در چشم
- ریزش اشک شفاف
- عطسه و آبریزش بینی
- خارش شدید گلو
- گرفتگی یا خارش بینی
تفاوت علائم در آلرژی فصلی و مزمن
زمانی که آلرژی فصلی اتفاق می افتد شروع آلرژی ناگهانی بوده و معمولا شدید است و در مدت کوتاهی به پایان می رسد.
آلرژی چشمی فصلی باعث خارش شدید چشم ها میشود و علاوه بر ریزش اشک زیاد باعث قرمزی چشم نیز میشود ضمن اینکه افراد دائما درگیر آبریزش بینی هستند.
اما آلرژی چشمی مزمن به تدریج شروع میشود و روند ظهور علائم ناشی از آن بسیار آرام است، معمولا این افراد علائم بسیار خفیفی تجربه می کنند اما تا مدت ها با آنها همراه هستند.
عوامل تحریککننده آلرژی چشم
آلرژی چشم توسط عوامل مختلفی تحریک میشود که برخی از آنها را با یکدیگر بررسی میکنیم.
گرده گیاهان و گردوغبار
معمولا درختان، چمن ها و علف های هرز می توانند عامل پخش کنند گرده در هوا باشند.
این ذرات ریز و معلق اگر به طور مستقیم در سطح چشم قرار بگیرند باعث تشدید خارش، اشک و قرمزی چشم میشود.
این افراد با حضور در فضای باز شدت آلرژی را بیشتر از هر زمان دیگری تجربه می کنند.
موی حیوانات خانگی
برخی از افراد به موی حیواناتی مثل گربه، سگ و پرندگان واکنش آلرژیک نشان می دهند.
معمولا این دسته از افراد آلرژی های چشمی را به صورت مداوم تجربه کرده که همراه با گرفتگی بینی است.
لوازم آرایشی و مواد شیمیایی
برخی از بانوان بعد از استفاده از لوازم آرایش چشمی مثل ریمل، خط چشم یا انواع سایه یا انواع کرم های اطراف چشم درگیر آلرژی چشم میشوند.
مهمترین علت این تغییرات مواد نگهدارنده ای است که در لوازم آرایشی استفاده میشود همچنین ممکن است افراد به فلزاتی مثل نیکل نیز آلرژی چشمی داشته باشند.
استفاده طولانی از لنزهای تماسی
برخی از افراد ضمن استفاده از لنز دچار تحریکات چشمی شده و واکنش های آلرژی در آنها پدیدار میشود.
البته ممکن است لنزهای تماسی به تنهایی باعث آلرژی چشم نشوند و رسوبات پروتئینی لنز باعث این تغییرات میشود.
همچنین برخی از افراد به محلول های ضدعفونی کننده لنز واکنش نشان می دهند.
عوامل محیطی مانند دود سیگار و آلودگی هوا
آلودگی هوا، باد شدید، دود سیگار یا گرد و غبار موجود در هوا عامل ایجاد آلرژی چشمی در افراد است.
حتی اگر فرد با آلرژی خفیف مواجه باشد این عوامل می تواند باعث تحریک و تشدید بیشتر آلرژی موجود شود.
تشخیص آلرژی چشمی
برای تشخیص دقیق آلرژی چشمی، معاینه باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
پزشکان ابتدا شرح حال بیمار را بررسی نموده و از آنها خواهند پرسید که اخیرا با کدام یک از عوامل آلرژی زا در ارتباط بوده اند.
پزشک معاینه بالینی چشم را شروع می کند و قرمزی ملتحمه، تورم، ترشحات و پف پلک ها را به دقت معاینه خواهند کرد.
اگر پزشک احتمال بروز عفونت باکتریایی یا ویروسی را بدهد ترشحات چرکی یا علائم سرماخوردگی را در بیمار بررسی می کنند.
متخصصان در تشخیص آلرژی چشمی به وجود جسم خارجی در چشم، خشکی چشم و حتی درد شدید و تاری دید توجه می کنند.
برای تشخیص دقیق تر آلرژی های چشمی پزشک آزمایش های تشخیصی و تست های آلرژی را توصیه می کند که از طریق تست پوستی یا آزمایش خون صورت می پذیرد.
برای اینکه پزشک آلرژی بودن آسیب چشمی را به دقت بررسی کند از قطره های ضد آلرژی و آنتی هیستامین استفاده می کنند.
درمان خانگی آلرژی چشمی
اگر آلرژی چشمی پیش آمده بسیار خفیف باشد و بیماران با علائم محدودی مواجه شوند از نظر پزشکان و با تایید متخصص میتوانید از درمانهای خانگی استفاده کنید.
استفاده از کمپرس سرد برای کاهش خارش و التهاب
در صورت ابتلا به آلرژی چشمی خفیف میتوانید برای کاهش خارش، قرمزی و تورم چشم از کمپرس سرد استفاده کنید.
توصیه میشود که کیسه یخ را داخل یک پارچه قرار داده و به مدت ۱۰ دقیقه روی چشم بسته قرار دهید.
روزانه ۲ تا ۳ مرتبه این کار را تکرار کنید.
شستوشوی چشم با محلول نمکی استریل
یکی از راه های آسان اما کاربردی برای درمان آلرژی چشمی خفیف شست و شو با محلول نمکی استریل است.
می توانید از اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده استفاده کنید یا نرمال سالین استریل را تهیه کنید که برای شستشوی چشم مبتلا به آلرژن ها بسیار مفید است و خشکی و سوزش چشم را کاهش می دهد.
پرهیز از تماس با مواد آلرژن
مبتلایان به آلرژی چشمی نباید در تماس با مواد آلژن قرار بگیرند.
در فصل گرده افشانی در محیط های بسته قرار بگیرید و در فضای باز از عینک مناسب استفاده کنید.
بهتر است که از حیوانات خانگی دور مانده و بعد از هر بار خارج شدن از خانه دوش بگیرید.
رعایت بهداشت در استفاده از لنز یا لوازم آرایشی
برای درمان علائم خفیف آلرژی چشمی و جلوگیری از شدت گرفتن آن بهداشت چشم را رعایت کنید.
قبل از آرایش کردن یا استفاده از سایر کرم ها و مواد آرایشی دستان خود را به خوبی بشویید.
مصرف لوازم آرایش را موقتاً محدود استفاده کنید و روبالشتی و حوله خود را مرتب تعویض کنید تا جایی که می توانید از لنزهای تماسی استفاده نکنید.
درمان دارویی و تخصصی آلرژی چشمی
اگر بابت آلرژی چشمی نگران هستید برای بررسی دقیق و درمان آن به پزشک متخصصی همچون دکتر محدثه مهدوی مراجعه کنید.
زیرا متخصصان در اکثر مواقع درمان های دارویی و تخصصی را توصیه می کنند تا از شدت گرفتن این عارضه و دائمی شدن آن پیشگیری نمایند.
قطره های آنتیهیستامین و ضدالتهاب
یکی از مهمترین اقدامات برای درمان آلرژی چشمی استفاده از قطره های آنتی هیستامین و ضد التهاب است.
فرقی نمی کند که آلرژی فصلی اتفاق افتاده باشد یا دائمی، در هر صورت خط اول درمان دارویی آلرژی چشمی مصرف آنتی هیستامین است.
قطرههای استروئیدی در موارد شدید (تحت نظر پزشک)
در صورتی که آلرژی چشمی بیماران بسیار شدید باشد پزشکان برای پیشگیری از حملات بعدی و اثر سریع تر علاوه بر آنتی هیستامین از قطره های استروئیدی نیز استفاده می کنند.
مهم است که این قطره ها تحت نظارت پزشک و طبق دستورالعملی که گفته میشود استفاده شود تا بیشترین میزان اثرگذاری را داشته باشد.
داروهای خوراکی ضدآلرژی
در روند درمان دارویی آلرژی چشمی برخی از بیماران ملزم به مصرف داروهای خوراکی هستند.
این داروها مطابق با شدت آلرژی بیمار تجویز میشود و برای بیماران حتی با علائم یکسان داروهای مشابه تجویز نمیشود و باید از درمان های خودسرانه جلوگیری نمایید.
درمان آلرژی سیستمیک در بیماران با آلرژیهای چندگانه
اگر بیماران مبتلا به آلرژی چشمی با چند نوع آلرژن مختلف دچار واکنش های شدید شوند پزشکان از درمان سیستمیک استفاده می کنند.
این افراد باید اقدامات کلیدی را انجام داده و به طور دائمی ملحفه خود را با آب داغ شستشو دهند و به طور مرتب از روکش ضد حساسیت استفاده کنند.
تهویه مناسب منزل و محل کار و بسته نگه داشتن پنجره ها در فصول گرده افشانی برای این افراد ضرورت دارد، ضمن اینکه باید مرتب دوش گرفته و از تماس با حیوانات خانگی دور بمانند.
این افراد باید از داروهای سیستمیک نیز استفاده کنند که شامل آنتی هیستامین های خوراکی، کورتیکواستروئیدها و سایر داروهای کمکی میشود.
عوارض آلرژی چشمی چیست؟
آلرژی چشمی در بیشتر موارد یک مشکل قابل کنترل است و معمولا باعث آسیب دائمی به چشم نمی شود.
با این حال، در صورت تداوم التهاب، شدت بالای بیماری یا بی توجهی به علائم، ممکن است عوارض چشمی ایجاد شود.
شدت این عوارض به نوع آلرژی و میزان درگیری سطح چشم بستگی دارد و در انواع شدیدتر مانند کراتوکنژنکتیویت ورنال یا آتوپیک اهمیت بیشتری پیدا می کند.
عوارض چشمی ناشی از آلرژی
یکی از مهم ترین مشکلات، مالیدن مکرر چشم ها به دلیل خارش شدید است.
این کار می تواند التهاب سطح چشم را افزایش دهد و در موارد مزمن، خطر آسیب به قرنیه و حتی قوز قرنیه را بیشتر کند.
در آلرژی های شدیدتر ممکن است علائمی مانند حساسیت به نور، احساس جسم خارجی، تاری دید و تحریک مداوم چشم ایجاد شود.
درگیری شدید قرنیه نیز می تواند به ایجاد خراش، زخم یا اسکار قرنیه و در موارد پیشرفته به اختلال بینایی منجر شود.
بنابراین اگر علائمی مانند تاری دید مداوم، درد قابل توجه، حساسیت شدید به نور یا کاهش بینایی ایجاد شود، نباید آن را صرفا به آلرژی نسبت داد و بررسی چشم پزشکی اهمیت دارد.
عوارض مصرف نادرست قطره های چشمی
استفاده خودسرانه از قطره های کورتونی نیز می تواند مشکل ساز باشد.
این داروها در برخی انواع شدید آلرژی و التهاب چشمی تحت نظر چشم پزشک کاربرد دارند، اما مصرف طولانی یا بدون کنترل می تواند باعث افزایش فشار داخل چشم و افزایش خطر آب سیاه شود و در مصرف طولانی مدت با احتمال ایجاد آب مروارید نیز همراه است.
به همین دلیل، انتخاب نوع قطره، مدت مصرف و نیاز به پیگیری باید بر اساس شرایط چشم انجام شود.
چگونه از آلرژی چشمی پیشگیری کنیم؟
پیشگیری کامل از آلرژی چشمی همیشه امکان پذیر نیست، اما کاهش تماس با مواد حساسیت زا می تواند تعداد دفعات بروز علائم و شدت آنها را کمتر کند.
نخستین قدم، شناسایی عامل محرک است. گرده گیاهان، گرد و غبار، مایت های موجود در محیط خانه و شوره حیوانات از عوامل شایع هستند و در صورت مشخص بودن عامل حساسیت، باید تماس با آن تا حد امکان کاهش پیدا کند.
در فصل هایی که میزان گرده گیاهان بیشتر است، استفاده از عینک در فضای باز می تواند تماس مستقیم مواد حساسیت زا با چشم را کاهش دهد.
شستن دست ها پیش از لمس صورت و چشم، شست وشوی منظم صورت و مو پس از حضور طولانی در فضای باز و تمیز نگه داشتن محیط خانه نیز می تواند به کاهش مواجهه با آلرژن ها کمک کند.
شست وشوی منظم ملحفه ها و کاهش تجمع گرد و غبار در اتاق خواب، به ویژه برای افراد حساس به آلرژن های خانگی، اهمیت بیشتری دارد.
افرادی که از لنز تماسی استفاده می کنند نیز باید اصول بهداشت و مدت زمان مجاز استفاده از لنز را رعایت کنند، زیرا استفاده نادرست از لنز می تواند تحریک و التهاب چشم را تشدید کند.
همچنین مالیدن چشم ها باید تا حد امکان متوقف شود.
در افرادی که آلرژی فصلی دارند، بهتر است کنترل علائم بر اساس برنامه درمانی تعیین شده توسط پزشک انجام شود.
در صورت تکرار مداوم علائم، شناسایی دقیق عامل حساسیت و انتخاب روش مناسب برای کنترل آن می تواند از تشدید التهاب و عوارض چشمی جلوگیری کند.
